ഉമ്മ അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കും. ഞങ്ങൾ കണ്ണുതുറക്കുന്നതിനു മുമ്പേ ഉമ്മയുടെ ദിവസം തുടങ്ങിയിരിക്കും. ഉറക്കത്തിനിടയിൽ ആദ്യം കേൾക്കുന്നത് അടുക്കളയിലെ പാത്രങ്ങളുടെ ശബ്ദമായിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ അടുപ്പിൽ തീ കത്തുന്നതിന്റെ ശബ്ദം. പിന്നെ വെള്ളമൊഴിക്കുന്നതും അരി കഴുകുന്നതും എന്തൊക്കെയോ അരിയുന്നതുമായ ഒച്ചകൾ.
ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ഉമ്മമാരിൽ എന്റെ ഉമ്മയായിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ സമയം അടുക്കളയിൽ നിന്നത്.
രാവിലെ എഴുന്നേറ്റാൽ അടുക്കളയിൽ.
ഉച്ചയായാലും അടുക്കളയിൽ.
വൈകുന്നേരം ചെന്നുനോക്കിയാലും അവിടെത്തന്നെ.
അടുക്കളയിൽനിന്ന് പുറത്തുവരുമ്പോഴേക്കും ഞങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും കുഴപ്പം ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകും. അതോടെ ഉമ്മയുടെ അടുത്ത ജോലി തുടങ്ങും—ഞങ്ങളെ വഴക്കുപറയൽ.
ഉമ്മ അറക്കൽ അബുവിന്റെ മൂത്ത മകളായിരുന്നു. മൂത്ത മകളായതുകൊണ്ടായിരിക്കാം ചെറുപ്പത്തിലേ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ പഠിച്ചത്. വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കാനും മറ്റുള്ളവരെ ശ്രദ്ധിക്കാനും ഉമ്മ ശീലിച്ചിരുന്നു. ആ ശീലം വിവാഹം കഴിഞ്ഞിട്ടും മാറിയില്ല. സ്വന്തം വീടും മക്കളും വന്നപ്പോൾ അതെല്ലാം ഉമ്മയുടെ ചുമലിലായി.
ഉമ്മയ്ക്ക് നല്ല ദേഷ്യമായിരുന്നു. ഇത് നാട്ടുകാർ പറഞ്ഞതല്ല. ഞാനും എന്റെ അനിയന്മാരും സ്വന്തം അനുഭവത്തിൽനിന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്ന സത്യമാണ്.
ഞങ്ങൾ മൂന്നുപേരും ഉമ്മയുടെ കൈയിൽനിന്ന് വാങ്ങിക്കൂട്ടിയ അടിക്ക് കണക്കില്ല. കണക്ക് സൂക്ഷിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ അതിനായി വലിയൊരു പുസ്തകംതന്നെ വേണ്ടിവരുമായിരുന്നു. ഞാൻ മൂത്തവനായതുകൊണ്ട് ഉമ്മയുടെ ആദ്യത്തെ ശിക്ഷണപരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും എന്നിലായിരുന്നിരിക്കണം. പിന്നീട് സൽമാൻ ഫാരിസും സലാഹുദ്ദീൻ അയ്യൂബിയും വന്നപ്പോൾ ആ അനുഭവം പങ്കുവയ്ക്കാൻ മൂന്നുപേരായി.
ഞങ്ങൾ തെറ്റ് ചെയ്യും.
ഉമ്മ വഴക്കുപറയും.
ഞങ്ങൾ കേട്ടില്ലെങ്കിൽ അടി വരും.
അടി കിട്ടിയാൽ കരയും.
കുറച്ചുകഴിഞ്ഞ് വിശന്നാൽ വീണ്ടും ഉമ്മയുടെ അടുത്തുതന്നെ ചെല്ലും.
ഞങ്ങളെ അടിച്ച അതേ കൈകൊണ്ട് ഉമ്മ ചോറ് വിളമ്പിത്തരും. കുറച്ചുമുമ്പ് വഴക്കുപറഞ്ഞ അതേ വായകൊണ്ട്,
“കഴിക്ക്,”
എന്നു പറയും. ഞങ്ങളും ഒന്നും സംഭവിക്കാത്തതുപോലെ കഴിക്കും.
ഉമ്മയുടെ ദേഷ്യത്തിനും സ്നേഹത്തിനും ഇടയിൽ വലിയ ദൂരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. രണ്ടും ഒരേ ഹൃദയത്തിൽനിന്നാണ് വന്നിരുന്നത്. അന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് അതു മനസ്സിലായില്ല. അടി കിട്ടുമ്പോൾ വേദന മാത്രമേ അറിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ.
ഇന്ന് ഓർക്കുമ്പോഴാണ് മനസ്സിലാകുന്നത്—ഉമ്മയുടെ ഓരോ വഴക്കിന്റെയും ഉള്ളിൽ ഞങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പേടിയുണ്ടായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ വഴിതെറ്റിപ്പോകുമോ എന്ന പേടി. ഞങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും സംഭവിക്കുമോ എന്ന പേടി. സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കാൾ മക്കളുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ആശങ്കപ്പെട്ട ഒരുമ്മയുടെ പേടി.
ഉമ്മ നല്ല തടിയുള്ള സ്ത്രീയായിരുന്നു. എന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തെ ഉമ്മയെ ഓർക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ വരുന്നത് അങ്ങനെയുള്ള രൂപമാണ്—വീട്ടിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ഒരാളായി. ഉമ്മയുടെ സാന്നിധ്യംകൊണ്ടുതന്നെ വീടിന് ഒരു ഉറപ്പുണ്ടായിരുന്നു.
അടുക്കളയിൽ ഉമ്മയുണ്ടെങ്കിൽ ഭക്ഷണം കിട്ടുമെന്നുറപ്പ്.
വീട്ടിൽ ഉമ്മയുണ്ടെങ്കിൽ എന്തു പ്രശ്നം വന്നാലും ആരെങ്കിലും നോക്കിക്കൊള്ളുമെന്നുറപ്പ്.
ഞങ്ങൾ എത്ര ദൂരെയായാലും മടങ്ങിച്ചെല്ലാൻ ഒരിടമുണ്ടെന്നുറപ്പ്.
അന്ന് ആ ഉറപ്പിന്റെ വില ഞങ്ങൾക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു.
ഉമ്മ എപ്പോഴും പറയുമായിരുന്നു:
“കണ്ണുള്ളപ്പോൾ കണ്ണിന്റെ വില അറിയില്ല.”
അന്ന് അതിന്റെ അർഥം ഞാൻ കാര്യമായി ചിന്തിച്ചിട്ടില്ല. കണ്ണുണ്ടല്ലോ; പിന്നെ കണ്ണിന്റെ വിലയെക്കുറിച്ച് എന്തിനാണ് ചിന്തിക്കുന്നത്?
ഉമ്മയുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ ഉമ്മയുടെ വിലയും അങ്ങനെയായിരുന്നു. ഉമ്മ എപ്പോഴും അവിടെ ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് ഞാൻ കരുതിയത്. ഉമ്മയുടെ ശബ്ദവും വഴക്കും അടുക്കളയിലെ പാത്രങ്ങളുടെ ഒച്ചയും എന്നും വീട്ടിലുണ്ടാകുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചു.
അഞ്ചുനേരവും ഉമ്മ എനിക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിച്ചു. നമസ്കാരത്തിനുശേഷം ഉമ്മയുടെ കൈകൾ ഉയരുമ്പോൾ ആ പ്രാർത്ഥനകളിൽ എന്റെ പേരുമുണ്ടായിരുന്നു. ഞാൻ അടുത്തുണ്ടെങ്കിലും ദൂരെയാണെങ്കിലും എനിക്കുവേണ്ടി ഉമ്മ റബ്ബിനോട് ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എനിക്ക് കിട്ടിയ പല രക്ഷകളും നേട്ടങ്ങളും ഒരുപക്ഷേ ഞാൻ പോലും അറിയാതെ ഉമ്മ നടത്തിയ പ്രാർത്ഥനകളുടെ ഉത്തരമായിരുന്നിരിക്കാം.
ഞാൻ എനിക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കാൻ മറന്ന ദിവസങ്ങളിലും ഉമ്മ മറന്നില്ല. ഞാൻ എന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ശ്രദ്ധിക്കാതിരുന്നപ്പോഴും ഉമ്മ എനിക്കുവേണ്ടി ഭയപ്പെട്ടു. ഞാൻ തോറ്റപ്പോൾ എന്നേക്കാൾ വേദനിച്ചത് ഉമ്മയായിരുന്നു. ഞാൻ അപകടത്തിലാണെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ എന്നേക്കാൾ കൂടുതൽ പേടിച്ചതും ഉമ്മതന്നെ.
ഉമ്മ എനിക്കുവേണ്ടി ഒരുപാട് കണ്ണീരൊഴുക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്റെ കുറുമ്പുകൾക്കുവേണ്ടി, തെറ്റുകൾക്കുവേണ്ടി, ഞാൻ നേരിട്ട പ്രയാസങ്ങൾക്കുവേണ്ടി, ഒരുപക്ഷേ ഞാൻ അറിയുകപോലും ചെയ്യാത്ത ഭയങ്ങൾക്കുവേണ്ടി. എത്ര രാത്രികളിൽ ഉമ്മ ഉറങ്ങാതെ കരഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകുമെന്ന് എനിക്കറിയില്ല.
ആ കണ്ണീരിന്റെ വില മനസ്സിലാക്കാനുള്ള പ്രായമോ പക്വതയോ അന്ന് എനിക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല.
എനിക്ക് വേണ്ടി ഉമ്മ ജീവൻ നിലനിർത്തി. ശരീരം ക്ഷീണിച്ചപ്പോഴും വേദനകളോട് പോരാടി നിന്നപ്പോഴും ഉമ്മയുടെ മനസ്സിൽ ഞാൻ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കണം. സ്വന്തം വേദനയെക്കാൾ എന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു ഉമ്മയുടെ ചിന്ത. മകനെ വിട്ടുപോകാൻ മനസ്സില്ലാത്തതുകൊണ്ട് മാത്രം ചില നിമിഷങ്ങളിൽ ഉമ്മ ജീവനെ മുറുകെപ്പിടിച്ചിരിക്കാം.
ഉമ്മയുടെ പ്രാർത്ഥനകളുടെയും കണ്ണീരിന്റെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും ആഴം അന്ന് എനിക്ക് പൂർണമായി മനസ്സിലായിരുന്നില്ല.
പിന്നീട് ഉമ്മ മെലിഞ്ഞുതുടങ്ങി. ആദ്യം അത്ര ശ്രദ്ധിച്ചില്ല. എല്ലാദിവസവും ഒരാളെ കാണുമ്പോൾ അയാളിൽ പതുക്കെ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾ മനസ്സിലാകില്ലല്ലോ. ഇന്നലത്തേതിൽനിന്ന് വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ലെന്നു തോന്നും. പക്ഷേ അനേകം ഇന്നലകൾ കടന്നുപോകുമ്പോൾ ഒരിക്കൽ നിറഞ്ഞുനിന്ന ശരീരം പതുക്കെ ക്ഷീണിച്ചുപോകും.
അടുക്കളയിൽ എപ്പോഴും തിരക്കിലായിരുന്ന ഉമ്മ മെലിഞ്ഞു. ഞങ്ങളെ വഴക്കുപറഞ്ഞിരുന്ന ശബ്ദം ക്ഷീണിച്ചു. ഒരിക്കൽ ഞങ്ങളെ പേടിപ്പിച്ചിരുന്ന ആ ദേഷ്യവും പതുക്കെ ദുർബലമായി.
എപ്പോഴാണ് ഉമ്മയിൽ ആ മാറ്റം ആരംഭിച്ചതെന്ന് കൃത്യമായി പറയാൻ എനിക്കറിയില്ല. പക്ഷേ എന്റെ ഓർമകളിലെ തടിച്ച ഉമ്മയും അവസാനകാലത്ത് ഞാൻ കണ്ട ഉമ്മയും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ചിത്രങ്ങളാണ്.
ഒന്നിൽ ഉമ്മ അടുക്കളയിലാണ്.
മറ്റൊന്നിൽ ഉമ്മ നിശ്ശബ്ദയാണ്.
കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ ഉമ്മയുടെ കൈയിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ഞാൻ എത്രയോ തവണ ഓടിയിട്ടുണ്ട്. ഉമ്മ അടുത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ അടി കിട്ടുമോ എന്നായിരുന്നു അന്നത്തെ പേടി.
ഒടുവിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ് ഉമ്മയുടെ അടുത്തേക്ക് നടന്നുചെന്നത്.
അന്ന് ഉമ്മ എന്നെ വഴക്കുപറഞ്ഞില്ല.
കൈയുയർത്തിയില്ല.
“ചോറ് കഴിച്ചോ?” എന്നു ചോദിച്ചില്ല.
ഞാൻ ഉമ്മയെ ചുംബിച്ചു.
ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലും മറക്കാൻ കഴിയാത്ത തണുപ്പായിരുന്നു അത്. ശരീരത്തിലൂടെ വിറയൽ പടർത്തുന്ന, മനസ്സിനെ മരവിപ്പിക്കുന്ന തണുപ്പ്.
ഒരിക്കൽ ഞങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യാൻ അടുപ്പിന്റെ ചൂടിനരികിൽ നിന്നിരുന്ന ഉമ്മ, അന്ന് തീർത്തും തണുത്തിരുന്നു.
ആ തണുപ്പിനുമുന്നിൽ എന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തെ എല്ലാ അടികളും ചെറുതായിപ്പോയി. ഉമ്മയുടെ ദേഷ്യവും വഴക്കും ശാസനയും വീണ്ടും ഒരിക്കൽക്കൂടി കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ എന്ന് തോന്നി.
ഒരിക്കൽക്കൂടി ഉമ്മ അടുക്കളയിൽ പാത്രങ്ങൾ അനക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ.
ഒരിക്കൽക്കൂടി എന്നെ വഴക്കുപറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ.
ഒരിക്കൽക്കൂടി ആ കൈകൊണ്ട് ചോറ് വിളമ്പിത്തന്നിരുന്നെങ്കിൽ.
ഉമ്മയെക്കുറിച്ച് ഇനിയും ഒരുപാട് പറയാനുണ്ട്.
അതിരാവിലെ എഴുന്നേറ്റിരുന്ന ഉമ്മയെക്കുറിച്ച്.
അടുക്കളയിൽ ജീവിതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ചെലവഴിച്ച ഉമ്മയെക്കുറിച്ച്.
ഞങ്ങളെ ശാസിച്ച ഉമ്മയെക്കുറിച്ച്.
അഞ്ചുനേരവും എനിക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിച്ച ഉമ്മയെക്കുറിച്ച്.
എനിക്കുവേണ്ടി കണ്ണീരൊഴുക്കിയ ഉമ്മയെക്കുറിച്ച്.
എനിക്കുവേണ്ടി ജീവനെ മുറുകെപ്പിടിച്ച ഉമ്മയെക്കുറിച്ച്.
പക്ഷേ ഉമ്മയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് കൈവിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ തോന്നും. ഓർമകൾ ഒന്നൊന്നായി വരുമ്പോൾ അവയെ താങ്ങാൻ എനിക്ക് കഴിയാതാകും. അതുകൊണ്ട് പലപ്പോഴും ഞാൻ ഓർമകളുടെ വാതിൽ പാതിയിൽ അടയ്ക്കും.
ഉമ്മയെ മറക്കാനല്ല. ഉമ്മയെ ഓർക്കുമ്പോൾ ഞാൻ തകർന്നുപോകാതിരിക്കാൻ.
അത്രമേൽ ഞാൻ എന്റെ ഉമ്മയെ സ്നേഹിക്കുന്നു. പക്ഷേ ആ സ്നേഹം എത്രത്തോളമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഉമ്മ അറിഞ്ഞിരുന്നോ? അറിയില്ല. ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നോ? അതും അറിയില്ല.
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ പറയാതെവച്ച സ്നേഹമാണ് മരിച്ചശേഷം ഏറ്റവും വലിയ ഭാരമായി മാറുന്നത്.
ഉമ്മ പറഞ്ഞത് ശരിയായിരുന്നു. കണ്ണുള്ളപ്പോൾ കണ്ണിന്റെ വില അറിയില്ല.
ഇന്ന് എനിക്ക് കണ്ണുണ്ട്.
കണ്ണിന്റെ വിലയുമറിയാം.
പക്ഷേ ഉമ്മയില്ല.
കുട്ടിക്കാലത്ത് ഉമ്മയെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ വലിയ പരാതി ഉമ്മയുടെ ദേഷ്യമായിരുന്നു. ഇന്ന് എന്റെ വലിയ ദുഃഖം ആ ദേഷ്യംപോലും ഇനി കേൾക്കാനില്ല എന്നതാണ്.
എനിക്ക് ഓർമയുള്ള ഉമ്മ ഇന്നും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കുന്നുണ്ട്. ഓർമയുടെ ഏതോ അടുക്കളയിൽ പാത്രങ്ങൾ അനക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ മൂന്നുപേരോടും വഴക്കുപറയുന്നു. പിന്നെ ഒന്നും സംഭവിക്കാത്തതുപോലെ ചോറ് വിളമ്പിത്തരുന്നു.
എന്നാൽ ആ ഓർമയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു ഉമ്മയെ ചുംബിക്കുമ്പോഴെല്ലാം എന്റെ ചുണ്ടുകളിൽ വീണ്ടും നിറയുന്നത് അതേ തണുപ്പാണ്.
മനസ്സിനെ മരവിപ്പിക്കുന്ന തണുപ്പ്.
എന്റെ ഉമ്മയുടെ അവസാനത്തെ തണുപ്പ്.